Tóm tắt cước thư quân đội 1859-1898

300

---

Bài viết này nói về cước thư quân đội tính từ khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược cho tới khi dừng dịch vụ này vào cuối năm 1898. Chính phủ Pháp đã dành sự ưu đãi cho đối tượng là binh lính, sĩ quan nằm trong biên chế lực lượng viễn chinh đóng quân, đồn trú tại thuộc địa khi gửi thư về Pháp hoặc Algieria bằng tàu hơi nước của Pháp được hưởng mức cước thấp hơn (bằng cước thư gửi nội địa tại Pháp). Ban đầu, việc giảm thuế chỉ áp dụng cho thư gửi tới Pháp & Algieria. Sau đó tới tháng 11/1866, áp dụng thêm cho thư gửi tới các thuộc địa Pháp.

CƯỚC THƯ QUÂN ĐỘI GỬI ĐI PHÁP, ALGIERIA, THUỘC ĐỊA PHÁP, CƯỚC NỘI ĐỊA 1859-1898

Giai đoạn	Trọng lượng	Gửi đi Pháp, Algieria, thuộc địa Pháp	Văn bản trích dẫn
Giữa 1859 tới 31/12/1861	7.5g	20c	Đạo luật ngày 15/8/1859
Từ 1/1/1862 tới 31/8/1871	10g	20c	Sắc lệnh ngày 30/12/1861
Từ 1/9/1871 tới 30/6/1876	10g	25c	Luật ngày 24/8/1871
Từ 1/7/1876 tới 30/4/1878	15g	25c	Luật ngày 3/8/1875, Nghị định 16/11/1875, Nghị định 4/5/1876
Từ 1/5/1878 tới 31/12/1898	15g	15c	Sắc lệnh ngày 16/4/1878

Từ sau 1/1/1899 chứng kiến sự biến mất cước thư quân đội sau khi thư quân đội và thư dân sự hợp vào làm một. Nếu bỏ qua mốc trọng lượng thư, biểu cước trên sẽ thu gọn thành 3 giai đoạn chính như sau:

Giai đoạn	Gửi đi Pháp, Algieria, thuộc địa Pháp
Giữa 1859 tới 31/8/1871	20c
Từ 1/9/1871 tới 30/4/1878	25c
Từ 1/5/1878 tới 31/12/1898	15c

Ở góc độ dành cho người nghiên cứu sâu hơn về cước thư, tôi có chia nhỏ thành 8 mốc, mỗi mốc tương ứng với những lần có văn bản hiệu chỉnh biểu cước bưu chính. Còn không các bạn chỉ cần dừng lại ở bảng tóm tắt với 3 mức cước 20c; 25c; 15c ở trên là được.

1. BIỂU CƯỚC THƯ QUÂN ĐỘI ÁP DỤNG TỪ GIỮA 1859 CHO TỚI 31/12/1861.

Quy cách	Gửi đi Pháp, Algieria	Quy cách	Cước nội địa
Trọng lượng dưới 7.5 grams	20c	Trọng lượng dưới 15 grams	10c
Từ 7.5 grams tới 15 grams	40c	Từ 15 grams tới 30 grams	20c
Từ 15 grams tới 100 grams	80c	Từ 30 grams tới 60 grams	30c
Mỗi 100 grams tiếp theo	80c	Mỗi 30 grams tiếp theo	10c

2. ÁP DỤNG TỪ 1/1/1862 TỚI 31/12/1862.

Giai đoạn này mốc 7.5 grams thay đổi lên 10 grams, 15 grams thay đổi lên 20 grams, còn lại đều không thay đổi kể cả mức cước.

Quy cách	Gửi đi Pháp, Algieria	Quy cách	Cước nội địa
Trọng lượng dưới 10 grams	20c	Trọng lượng dưới 15 grams	10c
Từ 10 grams tới 20 grams	40c	Từ 15 grams tới 30 grams	20c
Từ 20 grams tới 100 grams	80c	Từ 30 grams tới 60 grams	30c
Mỗi 100 grams tiếp theo	80c	Mỗi 30 grams tiếp theo	10c

3. ÁP DỤNG TỪ 1/1/1863 TỚI 31/8/1871.

Ngày 1/1/1863, bưu điện Sài Gòn mở cửa, thư Đông Dương lúc này chính thức có con dấu Sài Gòn, trước đó từ tháng 2/1861 – tháng 6/1862 sử dụng con dấu Corps Exp. Chine – Bureau A từ Hồng Kong chuyển sang. Bì thư thực gửi sớm nhất đóng dấu Sài Gòn được biết là 31/12/1862.

Quy cách	Gửi đi Pháp, Algieria, thuộc địa Pháp [1]	Cước nội địa
Trọng lượng dưới 10 grams	20c	10c
Từ 10 grams tới 20 grams	40c	20c
Từ 20 grams tới 100 grams	80c	40c
Mỗi 100 grams tiếp theo	80c	40c

^[1] Kể từ tháng 11/1866, ưu đãi đối với cước thư quân đội áp dụng cho thư gửi tới cả các thuộc địa Pháp. Trước đó chỉ áp dụng cho thư quân đội gửi đi Pháp & Algieria.

Dấu kiểm duyệt cước phí PD.

Con dấu PD thể hiện cước phí đã được dán đủ và được kiểm duyệt bởi bưu điện. Do được giảm giá cước nên gian lận có thể xảy ra, thường nếu gửi tại quầy thì người gửi phải nói được tên và số hiệu đơn vị của mình, bưu điện cũng nhìn vào sự thành thật thôi chứ không tới mức gọi về đơn vị hoặc lôi bảng số hiệu ra kiểm tra.

Còn trường hợp bỏ vào thùng thư thì phải ghi tên hoặc số hiệu đơn vị lên mặt trước hoặc phía sau phong bì. Khi kiểm duyệt mà không đủ cước hoặc không đủ điều kiện giảm cước phí thì phong bì đó sẽ được đóng dấu PP để thu thuế bổ sung của người nhận. Con dấu PD sau này cũng được đóng kiểm duyệt cước phí trên các bì thư dân sự và nó được dùng tới tháng 5/1876 thì dừng.

4. ÁP DỤNG TỪ 1/9/1871 TỚI 30/6/1876.

Tôi đã cân nhắc khá nhiều trước khi chọn mốc 30/6/1876. Tuy chỉ cách nhau có 6 tháng thôi nhưng đây lại là mốc quan trọng bởi nó gắn với thời điểm Nam Kỳ chính thức gia nhập liên minh UPU ngày 1/7/1876 với tư cách là thuộc địa của Pháp. Trước đó, Luật bưu chính Pháp ban hành ngày 3/8/1875 và Sắc lệnh Tổng thống Pháp ký ngày 16/11/1875 đều quy định thời gian có hiệu lực của biểu cước bưu chính mới là kể từ 1/1/1876 nhưng là dành cho Pháp và Algieria.

Chúng ta đều biết sự ì ạch trong hành chính công của Pháp vẫn còn ảnh hưởng tới thế hệ người Việt ngày nay, cộng thêm với thời gian vận chuyển các văn bản bằng đường biển nên sẽ có độ trễ khi áp dụng tại các thuộc địa. Nhưng dùng cách này sẽ rất khó giải thích cho các mốc thời gian khác. Văn bản tôi tham chiếu là Nghị định ban hành ngày 4/5/1876 của Bộ Tài chính; Bộ Hải quân và Thuộc địa có nêu rõ thời điểm có hiệu lực tại các nước thuộc địa là 1/7/1876. Bạn nào có quan điểm khác về mốc thời gian này xin cứ chia sẻ với tôi.

Quy cách	Gửi đi Pháp, Algieria, thuộc địa Pháp	Quy cách	Cước nội địa
Trọng lượng dưới 10 grams	25c	Trọng lượng dưới 10 grams	10c
Từ 10 grams tới 20 grams	40c	Từ 10 grams tới 20 grams	20c
Từ 20 grams tới 50 grams	70c	Từ 20 grams tới 100 grams	40c
Mỗi 50 grams tiếp theo	50c	Mỗi 100 grams tiếp theo	40c

+ Con dấu PD không còn được sử dụng từ tháng 6/1876.

Như tôi đã đề cập ở trên, thư quân đội và thư dân sự vẫn được bỏ chung vào thùng thư bưu điện như bình thường. Do vậy, để tránh gian lận, bưu điện yêu cầu người gửi phải ghi thông tin về đơn vị mình lên mặt trước hoặc sau phong bì, hoặc phải có chữ ký, dấu đóng của sĩ quan chỉ huy hoặc dấu đơn vị nơi mình đóng quân mới được chấp nhận. Nếu đúng bưu điện sẽ đóng dấu kiểm duyệt PD lên phong bì, PD hàm ý thư đã đủ tiền cho điểm đến. Từ tháng 5/1876, con dấu này không còn được dùng nữa.

Các vùng tô giới của Pháp tại Trung Quốc cũng có lực lượng viễn chinh đồn trú ở đây và được hưởng miễn cước gửi thư trong phạm vi Pháp và thuộc địa.

5. ÁP DỤNG TỪ 1/7/1876 TỚI 31/12/1877.

Quy cách	Gửi đi Pháp, Algieria, thuộc địa Pháp	Cước nội địa
Trọng lượng dưới 15 grams	25c	15c
Từ 15 grams tới 30 grams	50c	30c
Từ 30 grams tới 50 grams	75c	45c
Mỗi 50 grams tiếp theo	50c	25c

6. ÁP DỤNG TỪ 1/1/1878 TỚI 30/4/1878.

Giai đoạn này cước thư gửi đi Pháp và thuộc địa không thay đổi, nhưng cước thư nội địa điều chỉnh giảm so với giai đoạn 1/7/1876 – 31/12/1877. Sau đó tới 1/5/1878, cước gửi đi Pháp & các thuộc địa cũng giảm từ 25c về 15c nên mặc dù chỉ có khoảng thời gian 4 tháng nhưng tôi vẫn chia nó thành một giai đoạn.

Quy cách	Gửi đi Pháp, Algieria, thuộc địa Pháp	Cước nội địa
Trọng lượng dưới 15 grams	25c	10c
Từ 15 grams tới 30 grams	50c	20c
Từ 30 grams tới 50 grams	75c	30c
Mỗi 50 grams tiếp theo	50c	20c

7. ÁP DỤNG TỪ 1/5/1878 TỚI 31/3/1879.

Quy cách	Gửi đi Pháp, Algieria, thuộc địa Pháp	Cước nội địa
Trọng lượng dưới 15 grams	15c	10c
Từ 15 grams tới 30 grams	30c	20c
Từ 30 grams tới 50 grams	45c	30c
Mỗi 50 grams tiếp theo	25c	20c

8. ÁP DỤNG TỪ 1/4/1879 TỚI 31/12/1898.

Quy cách	Gửi đi Pháp, Algieria, thuộc địa Pháp	Cước nội địa [2]
Trọng lượng dưới 15 grams	15c	10c
Mỗi 15 grams tiếp theo	15c	10c

^[2] Kể từ 29/12/1884, cước thư quân đội gửi nội địa áp dụng chung biểu cước với cước thư gửi đi Pháp, Algieria, thuộc địa Pháp (cột giữa) là 15c cho mỗi 15 grams.