Lịch sử các đợt phát hành

Đây là một bộ tem tương đối đặc biệt trong lịch sử bưu chính V.N.D.C.C.H bởi nó được in trên chất liệu giấy dó, một loại giấy được sản xuất từ vỏ cây dó mà một số làng nghề dùng để in tranh Đông Hồ. Mẫu 2^đ được phát hành lần đầu vào tháng 5/1949, sau đó do cước thư nội địa tăng nên phát hành thêm mẫu 5^đ vào cuối năm 1950. Tới năm 1954, bưu điện cho in đè 0,100kg thóc lên hai mẫu 2^đ và 5^đ dùng làm tem sự vụ. Cũng trong năm 1954, in đè cải giá 50^đ theo tiền ngân hàng quốc gia trên mẫu 5^đ dùng để thanh toán cước thư trong nước, lúc đó là 100^đ.

THÔNG TIN PHÁT HÀNH

1. Phát hành lần đầu (1949-1950) – Mẫu 2^đ và 5^đ – Giá mặt tiền Bộ Tài chính.

– Bối cảnh. Mẫu 2^đ phát hành theo Sắc lệnh 39-SL ngày 21/5/1949 trong bối cảnh cước thư nội địa tăng từ 50^xu cuối năm 1947 lên 2^đ giữa năm 1948. Sau đó, cước thư nội địa tăng lên mức 5^đ từ tháng 3 – tháng 12/1950. Do vậy, phát hành thêm mẫu 5^đ theo sắc lệnh 186-SL ngày 20/12/1950 của Chủ tịch nước.

– Thông tin phát hành. Số lượng phát hành mẫu 2^đ là 3 triệu bản, mẫu 5^đ giá mặt là 5 triệu bản. In hình chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh. Kích thước: 28x43mm, theo danh mục tem bưu chính Việt Nam 1945-2005, còn danh mục tem bưu chính V.N.D.C.C.H 1945-1975 của tác giả Trần Nguyên ghi 30x42mm. Thực ra rất khó có kích thước chuẩn bởi kỹ thuật đục răng tem thời kỳ này rất thô sơ, dẫn tới tem kích thước to/nhỏ khác nhau. Số lượng tem trên mỗi tờ là: 50 tem/tờ (5 hàng x 10 cột). Họa sỹ thiết kế: Nguyễn Sáng. Công nghệ in typo một màu tại Nhà in Trung ương Việt Bắc (bản Thi, xã Gia Diên, huyện Ấm Hạ, Phú Thọ).

Giá mặt 2^đ | Phát hành tháng 5/1949

Số lượng phát hành: 3 triệu bản

Giá mặt 5^đ | Phát hành tháng 12/1950

Số lượng phát hành: 5 triệu bản

– Giá mặt phát hành tính theo giá tiền Bộ Tài chính. Vào thời điểm phát hành 2 mẫu tem này, Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa đang dùng tiền Bộ Tài chính (từ tháng 5/1947 tới tháng 6/1953). Tới tháng 5/1951 bắt đầu lưu thông tiền do Ngân hàng Quốc gia phát hành nhưng phải tới tháng 6/1953 mới áp dụng loại tiền này trên giá mặt tem bưu chính. Người chơi tem nên nắm các mốc thời gian trên bởi giá trị 1 đồng Ngân hàng = 10 đồng Bộ tài chính.

2. In đè 50^đ theo cước phí mới – 1954.

Tới năm 1954, bưu điện cho in đè cải giá 50 ĐỒNG theo tiền Ngân hàng quốc gia trên mẫu 5^đ để thanh toán cước thư trong nước do các mệnh giá 2^đ và 5^đ theo tiền Bộ Tài chính đã không còn phù hợp. Nhưng lượng tem cũ còn tồn kho quá nhiều nên bưu điện cho in đè cải giá để tận dụng lượng tem tồn kho. Còn lý do tại sao chỉ in đè 50^đ trên mệnh giá 5^đ thì tôi chưa có câu trả lời bởi ngay cả tỷ lệ quy đổi 50^đ trên 5^đ cũng không pù hợp.

In đè 50^đ trên mẫu 5^đ đỏ

Giá mặt tiền Ngân hàng quốc gia (1^đ Ngân hàng = 10^đ Bộ tài chính)

Sau 3 đợt, tổng cộng đã có 5 mẫu tem khác nhau được phát hành với số lượng 8 triệu tem. Một con số có thể nói là khổng lồ so với nhu cầu tại thời điểm đó khi mà dân số chưa tới 30 triệu, phần lớn vùng lãnh thổ bị Pháp chiếm đóng. Cũng chính bởi vậy, tỷ lệ sử dụng bưu chính ở bộ tem này rất thấp, bì thư thực gửi của bộ tem này đều là những vật phẩm vô cùng quý giá.

3. In đè 0^K,100 thóc, dùng làm tem công vụ – 1954.

Cũng trong năm 1954, bưu điện cho in đè 0,100kg thóc lên hai mẫu 2^đ và 5^đ dùng làm tem công vụ cho các cơ quan nhà nước sau khi bỏ chế độ miễn cước phí bưu điện cho thư và bưu phẩm công. Trước sức ép từ lạm phát khiến cước thư tăng liên tục, trong khi nền kinh tế thời kỳ này chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, bưu điện lấy thóc làm tham chiếu thu cước phí là một cách làm rất độc đáo. Phí gửi thư công vụ thời kỳ này là 0,600 kg/bức thế nhưng mệnh giá in đè lại chỉ có 0,100 kg, có lẽ suất của cán bộ mỗi tháng lúc đó chỉ có vậy thôi. Số lượng phát hành không rõ bao nhiêu bản, nhưng do phạm vi sử dụng làm tem công vụ nên số lượng ít hơn cả trong 5 mẫu tem giấy dó. Trong đó, mẫu 0,100 kg thóc in trên 5^đ đỏ hiếm nhất.

In đè 0,100 kg thóc dùng làm tem công vụ

≡ 0,100 kg thóc trên mẫu 2đ nâu

In đè 0,100 kg thóc trên mẫu 5đ đỏ

≡ Tỷ lệ sử dụng bưu chính thấp, chỉ lưu hành ở một vài địa phương.

Với số lượng phát hành 8 triệu tem, đây là con số có thể nói là khổng lồ so với nhu cầu tại thời điểm đó khi mà dân số chưa tới 30 triệu người. Hơn nữa, nhiều vùng lãnh thổ lúc này bị Pháp chiếm đóng nên cho dù được phát hành tại Hà Nội nhưng lại chủ yếu sử dụng tại liên khu IV gồm Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Trị, Hà Tĩnh, Thừa Thiên quãng năm 1951 đối với mẫu tem 2^đ. Một số phong bì thực gửi mới xuất hiện gần đây cũng cho thấy những mẫu tem này còn được sử dụng tại Hải Phòng. Phải công nhận rằng tỷ lệ sử dụng bưu chính của 2 mẫu tem này rất thấp, bì thư thực gửi của chúng đều là những vật phẩm vô cùng khó sưu tầm.